یکی از شهرای تاریخی ایران کرمانشاه است که در شاهنامه فردوسی به طهمورث دیوبند شهرت دارد. طهمورث متعلق به پادشاه افسانه ای است و بعضی ها آن را متعلق به بهرام، پادشاه ساسانی میدانند. آثار تاریخی کرمانشاه از جمله معدود آثاری است که ناب است و مشابه آن را در کمتر جای دیگری می‌توان یافت. شاید برایتان جالب باد بدانید که جاذبه های تاریخی کرمانشاه بدلیل کوهستانی بودن این شهر، در سنگ و کوهستان هک شده است. اگر قصد سفر به کرمانشاه و بازدید از آثار باستانی و تاریخی کرمانشاه را دارید در ادامه با ما همرا باشید.

۱. طاق‌ بستان‌ کرمانشاه | معروفترین آثار تاریخی کرمانشاه

این مکان که به “طاق‌ وستان” یا همان “طاق بستان” مشهور است، در شمال شرقی‌ این‌ شهر و در سمت‌ راست‌ ورودی‌ شهر کرمانشاه واقع شده است. طاق بستان از مهمترین و زیباترین آثار تاریخی کرمانشاه بوده که با وجود کنده کاری ها و آثار هنری این مجموعه سنگی می توان دریافت که قدمت این بنا به سده سوم پس از میلاد مسیح و بجای مانده از دوره ساسانیان است.

از لحاظ اندازه و وسعت، این مکان به دو بخش طاق کوچک و طاق بزرگ تقسیم می گردد. تصویر تمام قد شاهپور اول در طاق کوچک مشاهده میشود و در قسمت دوم یعنی طاق بزرگ، بر روی دیواره های سنگی به شکل برجسته کنده کاری های زیبایی تصویر سازی شده است.

از دیگر موارد حکاکی­ های بخش کوچک طاق بستان کتیبه­ های شاهپور اول و شاهپور دوم، تصویر اهورامزدا و ایزدمهر، صحنه تاجگذاری نهمین پادشاه ساسانی (اردشیر) را در نظر گرفت. قابل ذکر است ایوان بزرگ در سمت راست، و ایوان کوچک در سمت چپ سنگ نگاره اردشیر دوم  قرار دارد.

طاق بستان کرمانشاه | آثار تاریخی باستانی
طاق بستان | آثار تاریخی باستانی کرمانشاه

۲. غار پراو

غار پروا در شمال‌ شهرستان‌ کرمانشاه‌ و در کوه پرواز سلسله جبال زاگرس واقع شده است. این غار به دوره سوم زمین شناسی متعلق است و بزرگترین غار آهکی به شمار میرود. برای تماشای زیبایی های این غار می­بایست ۳۰۵۰ متر از کوه­های زاگرس بالا برویم.

قابل ذکر است به دلیل صعب العبور بودن مسیر آن و عمق زیاد و به گودال خوف مشهور شده است، در حد فاصله ۱۲ کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه و حد فاصل طاق بستان و کوه بیستون قرار دارد.

غار پراو کرمانشاه

۳. مسجد جامع‌ کرمانشاه‌

این‌ مسجد از آثار تاریخی مهم کرمانشاه است که سن آن به اواخر دوره‌ زندیه برمی‌گردد و در سال‌ ۱۱۹۶ هجری قمری توسط‌ حاج‌ علی‌ خان‌ زنگنه‌ حاکم‌ کرمانشاه‌ بنا شده‌ است‌.در حال حاضر در مسجد جامع کرمانشاه پس از پشت سر گذاشتن فراز و نشیب های بسیار، فقط شبستان ستون دار و هشتی ورودی را می توان مشاهده نمود. به‌ غیر از محراب‌ شبستان‌کنونی‌ تزئینات‌ خاصی‌ ندارد سمت جنوب غربی مسجد برای رفتن به بالاخانه پلکانی که به نظر باقی مانده آثار مدرسه است، مشاهده می‌­شود.

مسجد جامع کرمانشاه
مسجد جامع کرمانشاه

۴. مسجد دولتشاه‌ کرمانشاه

مسجد دولتشاه در میدان‌ جوانشیر شهر کرمانشاه واقع‌ شده‌ است و از آثار باستانی و تاریخی دوره‌ قاجار به شمار میرود‌. این مسجد توسط‌ محمد علی‌ میرزای‌ دولتشاه‌ که حاکم‌ کرمانشاه‌ در سال‌های‌ ۱۲۲۱ تا ۱۲۳۷ هجری قمری و سرحددار عراقین‌ بوده است، بناشده‌ است‌.

مسجد دولتشاه کرمانشاه در دوره‌ اخیر تعمیر شده‌ است و شامل سردر، صحن‌ مردانه‌ و شبستان‌ زنانه‌ است. نام‌ آن‌ این ‌مسجد کتیبه‌ کاشی‌ سردر مسجد خوانده‌ می‌شود و به‌ مسجد حاج‌ ابوتراب‌ معروف‌ است‌.

۵. مسجد عمادالدوله‌، کرمانشاه

‌ مسجد عمادالدوله در شهر کرمانشاه واقع‌ شده‌ و از آثار دوره‌ قاجاری‌ به شمار میرود‌. این مسجد شامل سردر‌، ایوان‌، شبستان‌ ستون‌دار، صحن و حجره‌های‌ متعدد است‌ به‌ شکل چهار ایوانی‌ بنا شده‌ است.

آثار تاریخی کرمانشاه |مسجد عماد الدوله کرمانشاه

بر روی‌ ایوان‌شرقی‌ صحن‌ مسجد، اتاقکی‌ چوبین‌ ساخته‌اشده است و در حیاط مسجد حوض مستطیلی بزرگی است که برای عکاسی در صحن به زیبایی آن می افزاید. ورودی‌ مسجد از سمت این‌ ایوان‌ شرقی‌ است‌ که‌ با استفاده  از در چوبی‌بزرگی‌ به‌ راسته‌ زرگرها مرتبط‌ می‌شود.

۶. غار آسنگران

این غار در تنگه‌ای‌ به‌ نام‌ «تنگ‌ کوه» در ۲۲ کیلومتری‌ جاده‌ کرمانشاه – سنندج  و در شمال‌ غربی‌ کوه‌های‌ پررو واقع است‌. غار آسنگران‌ دارای چهارچاه‌ به‌ عمق‌های‌ ۴ ،۸ ،۱۶ و ۳۶ متری‌ است  که‌ چاه‌های‌ سوم‌ و چهارم‌ آن‌ به‌ یکدیگر‌ راه‌ دارند. همچنین در پایان‌ غار، فضای‌ استخر شکلی‌ وجود دارد.

۷. حمام پاچمن

یکی از حمام هایی که جزو آثار تاریخی ایران است و در استان کرمانشاه واقع شده است، حمام پاچمن نام دارد. معماری منحصر به فرد و  زیبا، حمام پاچمن را به یکی از جاذبه های دیدنی تاریخی این شهر تبدیل کرده است.

در سمت جنوب غربى درب ورودى این حمام تاریخی واقع شده است. در این حمام بنایی به صورت هشت ضلعى (سربینه) ساخته شده است و شامل چهار صفه بزرگ است که چهار صفه کوچک در بین آن صفه‌ها نیز وجود دارد. در وسط سربینه هشت ضلعی شکل، یک حوض شانزده ترک توسط سنگ تراش ­های زیبا ساخته شده است.

۸. تندیس برجسته هرکول

این تندیس در دل کوه­های سنگی و در نزدیکی بیستون و به شکل یک تصویر برجسته تراشیده شده­ است. تندیس هرکول، مردی درشت هیکل را نشان می دهد که دارای موهای مجعد و عریان است و انگار در زیر درخت زیتون برای استراحت بر روی پوست شیر لم داده است.

در پشت تصویر برجسته هرکول کمانی که آویزان بر درخت زیتون تصویری از یک سنگ نوشته یونانی است، حکاکی شده است. قدمت مجمسه سنگی هرکول که از جالب ترین آثار تاریخی کرمانشاه به شمار می آید، متعلق به دوره سلوکیان و پارتیان یا به عبارتی سال ۱۵۳ قبل از میلاد برمی­گردد.

تندیس برجسته هرکول از آثار باستانی کرمانشاه
تندیس برجسته هرکول از آثار باستانی کرمانشاه

۹. بازار سنتی

مگر میشود برای دیدن از آثار تاریخی کرمانشاه به این شهر سفر کرد، اما بازار سنتی کرمانشاه را ندید. یکی از اصلی ترین بخش های شهر بازار کرمانشاه محسوب می­شود و شامل فعالیت های تولیدی، بازرگانی، فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و … را در خود جای داده است و به عنوان شالوده اصلی شهر کرمانشاه شناخته می‌شود. بازار بزرگ کرمانشاه از میراث کهن شهر به شمار می­رود که تداعب تاریخ و خاطرات و اندیشه­ های شهر است.

۱۰. گور دخمه ­های کرمانشاه

در کرمانشاه قبرستان‌های باستانی زیادی وجود دارد که به آن‌ها گوردخمه ‌گویند. و از مهم‌ترین این گوردخمه‌ها «اسحاق وند» نام است  که در حومه شهر هرسین قرار گرفته است. گوردخمه‌ها قدیمی‌ترین آثار تاریخی کرمانشاه در نوع خود محسوب می‌شوند و به زمان مادها برمیگردند.

گور دخمه های کرمانشاه

۱۱. تکیه‌ معاون‌ الملک‌

حسینیه‌ معاون‌ الملک‌ شامل سه بخش بنای‌ عباسیه‌، حسینیه‌ و زینبیه‌ است و در مرکز شهر کرمانشاه قرار گرفته  است‌. تکیه‌ دوم شامل یک حیاط‌ و یک‌ عمارت‌ در میان‌ است همچنین دیوارهای‌ حسینیه‌ به‌ طور کلی‌ از کاشی‌های‌ مختلف با رنگ‌های‌ زیبا و متنوع‌  پوشیده‌ شده‌ است‌.

صورت‌ بزرگان‌ و رجال دوره‌ قاجار مخصوصا بزرگان‌ مذهبی‌ و عشایر کرمانشاه‌ را با رنگ‌های‌ جذاب و‌ قلمی‌ ظریف‌ بر کاشی‌ها نقش‌ کرده‌اند. محتوای‌ برخی‌ از کاشی‌ کاری‌ها به‌ ، قصه‌ها و داستان‌های‌ تاریخی‌ و اساطیری، روایات‌‌ و اخبار دینی‌ و مذهبی‌ اشاره دارد.

 ۱۲. پل‌ خسرو بیستون

پایه‌های‌ عظیم‌ پلی‌ مشهور به‌ پل‌خسرو بر سر راه‌ قدیمی بیستون‌ به‌ تخت‌ شیرین‌ و سرماج‌ به‌ جای مانده‌ است‌. بنای‌ پل‌ خسرو به زمان خسرو شاهنشاه‌ ساسانی‌ برمیگردد.

پل‌ خسرو تنها پلی‌ است که‌ عرب‌ها از آن‌ گذر کرده‌ و طی آن از تخت‌ شیرین‌ و سرماج‌ به‌ نهاوند رفته­ اند‌ و آخرین‌ شهریار ساسانی‌ یزد گرد سوم‌ را در آن‌ شهر مغلوب‌ کرده‌اند. با گذشت‌ زمان‌، پل‌ خسرو آسیب‌ فراوان‌ دیده‌ است‌، به‌ طوری‌ که‌ درروزگار صفویه‌ این‌ پل‌ قابل استفاده نبوده است.

۱۳. تکیه بیگلر بیگی آز آثار تاریخی مظفرالدین شاه

از دیگر تکیه‌های مهم و از آثار تاریخی کرمانشاه تکیه بیگلربیگی است که در محله قدیمی کرمانشاه قرار دارد. ساخت این تکیه به دوران قاجار برمیگردد که حائز اهمیت است. این تکیه یک تالار آیینه است که شامل کتیبه‌هایی از دوران مظفرالدین شاه است. امروزه از این تکیه برای عزاداری استفاده نمی‌شود، و آن را به موزه و کتابت و خط همچنین اسناد قدیمی خانواده بیگلربیگی می­شناسند.

تکیه بیگلر بیگی

۱۴. غار مر تاریک

شهر کرمانشاه دارای غارهای تاریخی و مختلف زیادی است که همیشه برای گردشگران مورد توجه گردشگران  است.

غار مر در دامنه کوه بیستون واقع شده است و بخش تاریک نام یکی از غارهای تاریخی این شهر می­باشد. غار مر تاریک که از عجایب آثار باستانی کرمانشاه است، به شکل یک دالان کم عرضی و طویل است. عمق آن ۲۰ متر و درازای این غار تاریخی ۸۰ متر مربع است.  که در عمق چند متری موقعیت محور این غار که به صورت قائم است، باعث گرم شدن هوای داخل غار در فصل زمستان شده است.

غار مری تاریک

۱۵. کاروانسرای‌ بیستون‌ (شیخ‌ علیخان‌)

این‌ کاروانسرا در زمره‌ کاروانسراهای‌ چهار ایوانی قرار گرفته‌ است‌ و توسط‌ شیخ‌ علیخان‌ زنگنه‌ (والی‌ کرمانشاه‌) ساخته‌ شده‌ است، که در بیستون‌ قرار گرفته است. شکل‌ ساختمان‌ این آثار تاریخی کرمانشاه به صورت مستطیل‌ است‌.

۴۷ اتاق در اطراف‌ حیاط‌ مستطیل‌ شکل‌ آن‌ ‌ برای‌ مسافران‌ ساخته‌ شده‌ است‌. کاروانسرا ۱۴ اطاق‌ در طرفین‌ ورودی‌ و چهار برج‌ دایره‌ای‌ شکل ‌در چهار گوشه‌ دارد.

قدمت‌ کاروانسرا با توجه‌ به‌ نوع‌ مصالح‌ و آجر کاری‌ به‌ دوره‌صفوی‌ برمیگردد، اما از سنگ‌های‌ حجاری‌ شده‌ دوره‌ ساسانیان‌ در پی‌ بنا استفاده‌ شده‌ است‌. بقایای ‌کاروانسرای‌ دیگری‌ با پلان‌ متفرقه‌ در بیستون‌ به‌جا مانده‌ که‌ مربوط به‌ دوره‌ اواخر ساسانی‌ و اوایل‌ اسلام‌ ‌است‌.